- Kim Jesteśmy
- Producenci Deskowań
- Typologia Deskowań
- Technologia Betonu
- Aktualności
- Kontakt
Deskowanie, potocznie nazywane szalunkiem, jest konstrukcją tymczasową, od której zależą geometria wykonywanego elementu betonowego, jakość jego powierzchni, a przede wszystkim bezpieczeństwo pracowników. Mimo tej odpowiedzialnej funkcji na budowach nadal można spotkać deskowania montowane i użytkowane bez pełnej znajomości dokumentacji technicznej, dopuszczalnych obciążeń oraz zasad projektowania konstrukcji tymczasowych.
Nie istnieje jedna norma, która kompleksowo regulowałaby wszystkie zagadnienia związane z deskowaniami. Wymagania są rozproszone pomiędzy normami dotyczącymi konstrukcji wsporczych, podpór, wież podporowych, dźwigarów, sklejki, rusztowań, obciążeń oraz bezpieczeństwa pracy. Oznacza to, że prawidłowa ocena deskowania wymaga uwzględnienia zarówno zasad dotyczących całego układu, jak i parametrów jego poszczególnych elementów.
W praktyce należy rozróżnić dwa podstawowe pojęcia.
Deskowanie jest częścią konstrukcji, która nadaje mieszance betonowej wymagany kształt i fakturę powierzchni. Obejmuje między innymi poszycie, dźwigary, rygle, zamki, ściągi oraz elementy narożne.
Konstrukcja wsporcza przenosi obciążenia z deskowania i świeżego betonu na podłoże lub wcześniej wykonaną część obiektu. Mogą ją tworzyć podpory teleskopowe, ramy, wieże podporowe, stężenia, głowice, belki oraz podkłady.
Podział ten jest istotny, ponieważ inne wymagania mogą dotyczyć poszycia deskowania, inne stalowej podpory, a jeszcze inne kompletnego układu podporowego.
Jednym z najważniejszych dokumentów związanych z deskowaniami stropowymi i konstrukcjami tymczasowymi jest norma PN-EN 12812 „Konstrukcje wsporcze – Wymagania dotyczące właściwości użytkowych i projektowanie ogólne”.
Norma określa wymagania użytkowe oraz metody projektowania konstrukcji wsporczych. Jej celem jest wskazanie zasad, które powinny zostać uwzględnione przy projektowaniu bezpiecznego układu przenoszącego obciążenia podczas wykonywania konstrukcji budynku. Obejmuje również zagadnienia związane z przekazywaniem obciążeń na fundament lub inne podłoże.
W analizie konstrukcji wsporczej należy uwzględnić między innymi:
Samo zastosowanie elementów o odpowiedniej nośności nie gwarantuje bezpieczeństwa. O nośności deskowania decyduje kompletny układ, sposób połączenia elementów, rozmieszczenie stężeń, wysokość konstrukcji, rozstaw podpór, warunki podparcia oraz jakość montażu.
W przypadku wież podporowych wykonanych z prefabrykowanych elementów stalowych lub aluminiowych zastosowanie znajduje norma PN-EN 12813 „Tymczasowe konstrukcje stosowane na budowie – Wieże podporowe z elementów prefabrykowanych – Szczególne metody projektowania konstrukcji”.
Norma opisuje sposoby określania sztywności i nośności wież podporowych na podstawie obliczeń wspomaganych badaniami. Uwzględnia między innymi obciążenia pionowe i poziome, warunki zamocowania górnej części wieży oraz analizę efektów drugiego rzędu. Nie jest natomiast przeznaczona do wież wykonanych z tradycyjnych rur i złączy.
W praktyce użytkownik wieży podporowej powinien przestrzegać konfiguracji określonych przez producenta. Samowolna zmiana rozstawu ram, usunięcie stężeń, łączenie elementów różnych systemów albo zwiększenie wysokości może całkowicie zmienić zachowanie konstrukcji.
Wymagania dotyczące regulowanych stalowych podpór teleskopowych określa norma PN-EN 1065 „Regulowane teleskopowe podpory stalowe – Wymagania, projektowanie i ocena na podstawie obliczeń i badań”.
Dokument obejmuje między innymi:
Norma dotyczy podpór z gwintem odkrytym lub osłoniętym, przeznaczonych do stosowania na placach budowy.
Nośność podpory nie jest wartością stałą. Zwykle maleje wraz ze wzrostem jej wysunięcia. Dlatego podczas planowania deskowania należy posługiwać się tabelami nośności producenta odnoszącymi się do konkretnego typu podpory i rzeczywistej długości roboczej.
Niedopuszczalne jest zastępowanie tych danych oceną „na oko” albo przyjmowanie, że każda stalowa podpora ma taką samą wytrzymałość.
Dźwigary drewniane, często wykorzystywane w deskowaniach stropowych i ściennych, objęte są normą PN-EN 13377 „Prefabrykowane drewniane dźwigary deskowaniowe – Wymagania, klasyfikacja i ocena”.
Norma określa zasady klasyfikowania i oceny prefabrykowanych dźwigarów drewnianych oraz wymagania dotyczące kontroli produkcji. Dotyczy między innymi klejonych dźwigarów o przekroju dwuteowym, przeznaczonych do pracy w deskowaniach i konstrukcjach wsporczych.
Na placu budowy szczególną uwagę należy zwracać na stan dźwigarów. Pęknięcia pasów, uszkodzenia środnika, rozwarstwienia, przecięcia, zawilgocenie lub samowolnie wykonane otwory mogą znacząco ograniczyć ich nośność. Uszkodzony dźwigar powinien zostać wycofany z użytkowania albo oceniony zgodnie z zasadami określonymi przez producenta.
Deskowania często są wyposażone w pomosty robocze, drabiny, poręcze oraz inne elementy zapewniające dostęp do miejsca pracy. W takich przypadkach należy uwzględnić także wymagania odpowiednich części serii PN-EN 12811, dotyczącej tymczasowych konstrukcji stosowanych na placu budowy, w szczególności rusztowań roboczych.
Elementy komunikacyjne i zabezpieczenia krawędzi nie mogą być traktowane jako dodatkowe, opcjonalne wyposażenie. Powinny stanowić część zaplanowanego systemu pracy. Dotyczy to zwłaszcza deskowań ściennych, słupowych, jednostronnych oraz konstrukcji montowanych na wysokości.
Projektowanie nietypowych deskowań lub konstrukcji wsporczych może wymagać zastosowania Eurokodów, między innymi norm dotyczących:
Eurokody pozwalają określić obciążenia, kombinacje oddziaływań, właściwości materiałów oraz zasady sprawdzania stanów granicznych. Nie zastępują jednak dokumentacji konkretnego systemu deskowaniowego. W przypadku deskowań systemowych obliczenia muszą być zgodne również z parametrami, ograniczeniami i instrukcjami producenta.
Oprócz norm technicznych należy przestrzegać przepisów prawa pracy i przepisów dotyczących bezpieczeństwa podczas prowadzenia robót budowlanych. Podstawowym krajowym aktem prawnym pozostaje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych.
Z punktu widzenia użytkownika deskowania szczególne znaczenie mają wymagania dotyczące:
Europejskie przepisy dotyczące tymczasowych lub ruchomych budów wymagają ponadto uwzględniania bezpieczeństwa już na etapie projektowania i organizowania robót oraz jasnego podziału odpowiedzialności między uczestnikami procesu budowlanego.
W przypadku systemów deskowaniowych podstawowym dokumentem roboczym jest instrukcja techniczno-ruchowa lub dokumentacja użytkowania przygotowana przez producenta.
Powinna ona określać między innymi:
Dokumentacja producenta nie powinna być zastępowana doświadczeniem pracowników ani rozwiązaniami stosowanymi wcześniej w innym systemie. Elementy podobne wizualnie nie muszą mieć takich samych parametrów i nie zawsze mogą być ze sobą łączone.
Standardowa instrukcja systemu jest wystarczająca tylko wtedy, gdy deskowanie mieści się w przewidzianym zakresie zastosowania. Projekt indywidualny może być konieczny między innymi w przypadku:
Projekt powinien określać schemat statyczny, obciążenia, rozmieszczenie elementów, stężenia, zakotwienia, sposób posadowienia oraz kolejność wykonywania robót.
Przed rozpoczęciem betonowania należy przeprowadzić odbiór deskowania. Kontrola powinna obejmować co najmniej:
Szczególnie niebezpieczne są zmiany wprowadzane już po odbiorze, takie jak przesunięcie podpory, usunięcie stężenia, wykonanie otworu w poszyciu albo wykorzystanie elementu deskowania jako punktu podwieszenia sprzętu.
W czasie betonowania deskowanie jest stopniowo obciążane świeżą mieszanką. W przypadku ścian i słupów kluczowym parametrem jest parcie mieszanki betonowej, zależne między innymi od:
Zbyt szybkie betonowanie może doprowadzić do przekroczenia dopuszczalnego parcia nawet wtedy, gdy deskowanie zostało prawidłowo zmontowane. Szybkość układania mieszanki powinna być więc zgodna z założeniami projektu i dokumentacją systemu.
Deskowanie można demontować dopiero wtedy, gdy beton osiągnie wytrzymałość pozwalającą na bezpieczne przeniesienie występujących obciążeń. Termin rozdeskowania nie powinien być ustalany wyłącznie na podstawie liczby dni od betonowania.
Należy uwzględnić między innymi:
Nieprawidłowe lub zbyt szybkie usunięcie podpór może spowodować nadmierne ugięcia, zarysowania, uszkodzenie konstrukcji, a w skrajnym przypadku jej zawalenie.
Bezpieczne deskowanie nie jest zbiorem przypadkowo dobranych elementów o wysokiej nośności. Jest kompletnym układem, w którym poszycie, dźwigary, rygle, podpory, stężenia, kotwy, podłoże oraz sposób betonowania muszą ze sobą współpracować.
Normy określają wymagania techniczne, ale ich prawidłowe zastosowanie wymaga również:
Celem stosowania norm nie jest wyłącznie spełnienie formalnego obowiązku. Ich znajomość pozwala zrozumieć, dlaczego należy stosować określony rozstaw podpór, kompletne stężenia, właściwą prędkość betonowania czy odpowiednią kolejność demontażu. Właśnie ta świadomość buduje kulturę bezpiecznej pracy z deskowaniami.
